۶ روش برتر مرور درس | کدام برای شما مناسب‌تر است؟

حتما این تجربه را داشته‌اید که مطلبی را خوانده باشید و تمام یا قسمتی از مطالب از ذهن‌تان پاک شده باشد. در این حالت ممکن است احساس کنید حافظه ضعیفی دارید، اما فراموش کردن بخشی از مطالب لزوما به معنای ضعف حافظه نیست؛ حتی مطالبی که با دقت مطالعه کرده‌اید، برای تثبیت و یادآوری بهتر به مرور نیاز دارند. بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان ساعت‌های زیادی را صرف مطالعه می‌کنند، اما چون مرور مطالب را به روزهای نزدیک امتحان موکول می‌کنند، بخش زیادی از آموخته‌هایشان را از دست می‌دهند. انتخاب بهترین روش مرور درس کمک می‌کند مطالب را در فاصله‌های مناسب یادآوری کنید، نقاط ضعف خود را بشناسید و آموخته‌ها را برای مدت طولانی‌تری در ذهن‌تان نگه دارید.

اگر می‌خواهید با بهترین نحوه مرور دروس آشنا شوید، تا انتهای این مطلب از علامه طباطبایی همراه ما باشید.

چرا مغز اطلاعات را فراموش می‌کند و به مرور نیاز دارد؟

فراموش کردن مطالب می‌تواند یکی از دلایلی باشد که از خود می‌پرسید چرا درس میخونم ولی نتیجه نمیگیرم. مغز انسان اطلاعات را به شکل ثابت و بدون تغییر نگهداری نمی‌کند؛ اگر یک مطلب پس از یادگیری، دوباره مورد استفاده یا بازیابی قرار نگیرد، دسترسی به آن به‌مرور دشوار می‌شود. این اتفاق زمانی بیشتر دیده می‌شود که مطالب زیاد، پیچیده یا مشابه باشند و فرصت کافی برای مرور و استفاده از آن‌ها وجود نداشته باشد. انتخاب بهترین روش مرور درس و مرور منظم کمک می‌کند مطالب را بهتر به یاد بیاورید و ارتباط آن‌ها را با دانسته‌های قبلی حفظ کنید.

بهترین روش های مرور مطالب درسی

هیچ روش مروری برای همه درس‌ها و همه دانش‌آموزان به یک اندازه مناسب نیست. نوع درس، میزان دشواری مطالب، فاصله تا امتحان و میزان تسلط شما به مباحث باید در انتخاب بهترین روش مرور درس در نظر گرفته شود. بهترین روش های مرور مطالب درسی برای درس خواندن بدون فراموشی، عبارت‌اند از:

روش مرور ابینگهاوس

یکی از بهترین نحوه مرور دروس، ابینگهاوس نام دارد. روش مرور ابینگهاوس بر مرور مطالب در فاصله‌های زمانی مشخص و پیش از فراموش شدن کامل آن‌ها تمرکز دارد. در این روش، مرور مطالب را به همان جلسه مطالعه محدود نمی‌کنید، بلکه مرورهای بعدی را با فاصله زمانی انجام می‌دهید تا هر بار تلاش برای یادآوری، اطلاعات را دوباره فعال کند. برای مثال، می‌توانید یک مطلب را پس از مطالعه اولیه، یک روز بعد، چند روز بعد، یک هفته بعد و سپس در فاصله‌های طولانی‌تر مجدد بخوانید.

بهتر است در هر نوبت ابتدا بدون نگاه کردن به کتاب یا جزوه، نکات اصلی را از ذهن خود بازگو کنید، سپس منبع را برای بررسی موارد فراموش‌ شده یا اشتباه مرور کنید. اگر مطلبی را به راحتی به یاد می‌آورید، فاصله مرور بعدی را بیشتر کنید و اگر در یادآوری آن مشکل دارید، آن را زودتر دوباره مرور کنید.

مرور با بازیابی فعال

روش مرور بالارد بر این اصل تاکید دارد که پس از مطالعه، کتاب و جزوه را کنار بگذارید و تلاش کنید محتوای خوانده‌شده را با زبان خودتان از حافظه بازگو کنید؛ سپس با مراجعه به منبع، بخش‌های فراموش ‌شده یا اشتباه را پیدا و اصلاح نمایید. در عمل، می‌توانید عنوان اصلی یک مبحث را ببینید و بدون نگاه کردن به متن، نکات فرعی، مفاهیم مهم، تعریف‌ها و ارتباط میان مطالب را توضیح دهید. این بهترین روش مرور درس با اصل «بازیابی فعال» ارتباط دارد؛ یعنی به‌جای اینکه صرفا دوباره مطلب را ببینید، مغز را وادار می‌کنید اطلاعات را از حافظه بیرون بکشد.

تمرین بازیابی در بسیاری از موقعیت‌های آموزشی می‌تواند یادگیری و عملکرد بعدی را نسبت به مطالعه مجدد تقویت کند. مزیت روش بالارد این است که میزان واقعی تسلط شما را نیز مشخص می‌کند؛ زیرا ممکن است هنگام خواندن، مطالب آشنا به نظر برسند، اما هنگام توضیح دادن بدون کمک کتاب، نقاط ضعف مشخص شوند.

روش مرور خلاصه‌نویسی

در روش مرور خلاصه‌نویسی، به جای بازخوانی کامل کتاب یا جزوه، مطالب مهم هر مبحث را در قالب یک خلاصه منظم و فشرده ثبت می‌کنید و در مرورهای بعدی از همان خلاصه برای یادآوری استفاده می‌کنید. برای این که بدانیم چگونه خلاصه نویسی کنیم، باید توجه داشته باشیم که خلاصه خوب، نباید فقط مجموعه‌ای از جملات کتاب باشد، بلکه باید شامل مفاهیم اصلی، نکات کلیدی و ارتباط میان مطالب باشد.

در این روش بهتر است هنگام مرور ابتدا تلاش کنید نکات خلاصه را بدون نگاه کردن به متن اصلی توضیح دهید، سپس برای بررسی صحت یادآوری به خلاصه مراجعه کنید. این روش بیشتر برای مفهومی درس خواندن و مطالب زیاد کاربرد دارد، اما توجه کنید که اگر خلاصه‌نویسی بیش از حد طولانی شود، دوباره‌نویسی کل مطالب کتاب اتفاق افتاده است. هدف از خلاصه‌نویسی در مرور، کاهش حجم اطلاعات بدون حذف ساختار و مفهوم اصلی آن است تا بتوانید در زمان کوتاه، محتوای یک مبحث را فعالانه بازیابی و نقاط ضعف خود را شناسایی کنید.

روش مرور گروهی

مرور گروهی زمانی موثر است که اعضای گروه به‌جای خواندن مشترک مطالب، همدیگر را درگیر یادآوری، توضیح دادن و حل مسئله کنند. برای اجرای این بهترین روش مرور درس، می‌توانید یک مبحث را انتخاب کنید و هر فرد بخشی از آن را بدون نگاه کردن به کتاب توضیح دهد، سپس سایر اعضا نکات جاافتاده یا اشتباهات را مطرح کنند و در پایان چند سؤال از یکدیگر بپرسند. این شیوه باعث می‌شود مطالب از چند زاویه بررسی شوند و دانش‌آموز در هنگام توضیح دادن، میزان واقعی تسلط خود را بهتر تشخیص دهد.

باید بگوییم مرور گروهی، زمانی نتیجه مطلوب دارد که ساختار مشخصی داشته باشد؛ گفت‌وگوهای طولانی، حواس‌پرتی یا تبدیل جلسه مرور به مطالعه منفعلانه می‌تواند زمان را هدر دهد. بهتر است پیش از جلسه، محدوده مطالب و وظیفه هر فرد مشخص شود و در پایان نیز هر دانش‌آموز چند دقیقه به‌صورت مستقل مطالب را از حافظه بازیابی کند.

مرور با آزمون و حل سوال

آزمون دادن و حل سوال به تقویت حافظه برای درس خواندن کمک می‌کند، زیرا دانش‌آموز را وادار می‌کند اطلاعات را بدون مشاهده پاسخ از حافظه بازیابی کند. برای استفاده درست از این روش، پس از مطالعه یک مبحث چند سوال مرتبط با آن را پاسخ دهید، سپس جواب‌ها را بررسی کنید. در این روش هدف به دست آوردن نمره نیست، بلکه باید مشخص کنید کدام مفاهیم را به‌درستی به یاد آورده‌اید و در کدام قسمت‌ها دچار خطا شده‌اید. می‌توانید از پرسش‌های تشریحی، چهارگزینه‌ای، درست و نادرست یا حتی سوال‌هایی که خودتان طراحی کرده‌اید استفاده کنید.

در این بهترین روش مرور درس، بررسی پاسخ‌های اشتباه اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا اشتباه کردن در زمان تمرین به اصلاح دانسته‌های نادرست کمک می‌کند. بنابراین، پس از هر آزمون فقط درصد پاسخ‌های درست را ثبت نکنید؛ سوال‌های غلط و مباحثی را که در پاسخ‌گویی به آن‌ها تردید داشته‌اید مشخص کنید و در مرور بعدی روی آن بخش‌ها تمرکز بیشتری داشته باشید.

روش مرور ترکیبی

روش مرور درس ترکیبی که از بهترین روش های مرور مطالب درسی است به استفاده همزمان از چند شیوه مرور برای تثبیت بهتر مطالب گفته می‌شود. در این روش می‌توانید ابتدا مطالب را با استفاده از خلاصه‌نویسی یا مرور سریع بررسی کنید، سپس کتاب و جزوه را کنار بگذارید و نکات مهم را از حافظه بازگو کنید. در مرحله بعد می‌توانید با حل تست، پاسخ دادن به سوال‌های تشریحی یا توضیح دادن مطلب برای فرد دیگر، میزان تسلط خود را بررسی کنید و بخش‌هایی را که در آن‌ها ضعف دارید دوباره بخوانید. برای ماندگاری بیشتر نیز همین مطالب را در فاصله‌های زمانی مختلف مرور کنید و در هر نوبت تمرکز بیشتری بر نکات دشوار داشته باشید.

مزیت این بهترین روش مرور درس آن است که مرور کردن را به یک فعالیت تکراری و خسته‌کننده محدود نمی‌کند و با ترکیب شیوه‌های مختلف، امکان بررسی مطالب از چند جهت را فراهم می‌کند. برای مثال در یک درس مفهومی می‌توانید از خلاصه‌نویسی و توضیح دادن مطالب استفاده کنید، در یک درس محاسباتی روش حل تمرین و آزمون را در برنامه قرار دهید و برای هر دو، مرورهای فاصله‌دار داشته باشید. مزیت اصلی روش ترکیبی این است که برنامه مرور را بر اساس نیاز واقعی خود تنظیم می‌کنید، نه اینکه برای تمام درس‌ها از یک الگوی ثابت استفاده کنید.

کدام روش مرور برای شما مناسب‌تر است؟

برای انتخاب بهترین روش مرور درس، ابتدا مشخص کنید مشکل اصلی شما فراموش کردن مطالب است یا دشواری در توضیح دادن و حل سوال. جدول زیر کمک می‌کند متناسب با وضعیت خود، شیوه مناسبی را انتخاب کنید و در صورت نیاز چند روش را با هم ترکیب کنید.

جمع‌بندی

انتخاب بهترین روش مرور درس به این معنا نیست که یک تکنیک ثابت را برای تمام مطالب تکرار کنید؛ بلکه باید روش مرور را با نوع درس، میزان دشواری و سطح تسلط خود هماهنگ کنید. مرور فاصله‌دار کمک می‌کند مطالب در طول زمان یادآوری شوند و بازیابی فعال باعث می‌شود بدانید واقعا چه مقدار از مطالب را به خاطر سپرده‌اید. ترکیب روش‌های مختلف مانند خلاصه‌نویسی، آزمون دادن، مرور گروهی و بازیابی از حافظه نیز می‌تواند برنامه‌ای کامل‌تر برای تثبیت آموخته‌ها ایجاد کنند. مهم‌تر از تعداد ساعت مطالعه، کیفیت مرور و استمرار آن است؛ زیرا یادگیری ماندگار زمانی شکل می‌گیرد که مطالب پس از مطالعه اولیه، بارها و در فاصله‌های مناسب دوباره یادآوری شوند.